آشنایی با سیستم آسانسورها
شرکت الماس آسانسور به عنوان یکی از شرکت‌های پیشرو در زمینه فروش آسانسور و طراحی و نصب آسانسورهای مختلف در ایران، کلیه اقدامات خود را بر اساس استانداردهای روز جهانی انجام می‌دهد! از این رو، جهت آشنایی مشتریان گرامی، در این مقاله به طور کامل با سیستم آسانسورهای شرکت الماس آسانسور، مراحل طراحی، نصب و و نحوه کار کردن آنها آشنا خواهیم شد.
اگر قصد نصب آسانسور در ساختمان خود دارید، لازم است راهنمای گام به گام زیر را از تمام روند ساخت تا نصب دستگاه بدانید.
آشنایی با نحوه انتقال بار آسانسور
در سیستم‌های آسانسور، نیروی ناشی از وزن کابین و بار داخل آن از طریق اجزای سازه‌ای خاصی به ساختمان منتقل میشود. این انتقال بار عمدتاً به واسطه‌ی تیرهای فلزی یا بتنی انجام می‌گیرد که در اطراف چاهک آسانسور (داکت) تعبیه شده‌اند.
شاسی یا همان فریم فلزی کابین به این تیرها متصل شده و از این طریق، نیرو به سازه اصلی ساختمان منتقل می‌گردد. در واقع، تکیه‌گاه‌های اطراف چاه آسانسور وظیفه دارند وزن کابین، بارهای دینامیکی ناشی از حرکت، و نیروی حاصل از سیستم تعلیق را تحمل کنند.
در اغلب آسانسورهای رایج، برای شکل‌دهی به داکت از چهار عدد نبشی (عموماً فولادی) در گوشه‌های چاه استفاده میشود. این نبشی‌ها در تراز طبقات، به تیرهای سقف مهار می‌شوند تا پایداری سازه‌ای و انتقال مناسب نیرو فراهم شود. اتصال اصولی این نبشی‌ها به اسکلت ساختمان از اهمیت بالایی برخوردار است؛ زیرا هرگونه ضعف در این بخش می‌تواند عملکرد ایمن آسانسور را تحت تأثیر قرار دهد.
نحوه اتصال آسانسور به سازه ساختمان
در طراحی سازه آسانسور، معمولا تنها یک بخش از سازه آسانسور به سازه اصلی ساختمان متصل میشود. این اتصال باید به گونه‌ای باشد که پایداری آسانسور حفظ شده و نیروی حاصل از وزن و حرکت کابین به درستی به ساختمان منتقل گردد.
برای انتخاب اجزای مناسب مانند نبشی‌ها، ریل‌های راهنما، براکت‌ها و سایر قطعات اتصال، از جداول مهندسی خاصی استفاده میشود. این جداول بر اساس ظرفیت آسانسور (برای مثال 6 یا 8 نفره) مشخص می‌کنند که چه ابعاد و مشخصاتی برای هر جزء لازم است.
نحوه اتصال در ساختمان‌های بتنی
در سازه‌های بتنی، برای اتصال سازه آسانسور از صفحات فلزی (Plate) استفاده میشود. این صفحات در تیرها یا دیگر نقاط دارای ظرفیت باربری، تعبیه شده و سپس شاخک‌ها یا نبشی‌های آسانسور به این صفحات جوش داده می‌شوند.
در اینجا توجه به یک نکته ضروری است:
نبشی‌ها تنها نقش هدایت ریل‌های آسانسور را دارند و وظیفه تحمل بار را بر عهده ندارند. بار اصلی کابین توسط سیستم تعلیق (کابل‌ها) تحمل شده و از طریق دایافراگم و مسیر مشخص‌شده به تیرهای دور باکس (در بخش خرپشته) منتقل میشود.
نیاز به مهاربند و مدلسازی در نرم‌افزارها
سازه آسانسور معمولا نیازی به مهاربند ندارد؛ چرا که سیستم آن مستقل از سازه ساختمان است. به همین دلیل، در طراحی سازه‌های کلی ساختمان (برای مثال در نرم‌افزار ETABS) معمولا از مدلسازی تأثیر آسانسور صرف نظر میشود.
با این حال، توصیه میشود فونداسیون آسانسور به صورت جداگانه طراحی شود، به ویژه در ساختمان‌هایی که بارگذاری‌ها و ارتعاشات حساسیت بالایی دارند.
اهمیت چاله آسانسور در طراحی فونداسیون
چاله آسانسور (Pit) یکی از الزامات اجرایی در ساخت آسانسور است و باید در تمام پروژه‌ها پیش‌بینی و طراحی گردد. در طراحی پی ساختمان، محل دقیق چاله آسانسور باید مشخص شده و در نقشه‌های سازه‌ای گنجانده شود تا از بروز مشکلات اجرایی در آینده جلوگیری شود.
نحوه مدل سازی چاله آسانسور در نرم افزار SAFE
در نرم‌افزار SAFE، چاله آسانسور به صورت یک بازشو (Opening) در دال فونداسیون تعریف میشود. به دلیل سادگی هندسی چاله، در بسیاری از موارد امکان طراحی دستی آن نیز وجود دارد.
در پروژه‌هایی که از فونداسیون گسترده (Raft Foundation) استفاده میشود، می‌توان با استفاده از تنظیمات بخش Detailing نرم‌افزار، آرماتورهای تقویتی مورد نیاز در گوشه‌های بازشو را مطابق با ضوابط آیین‌نامه به دست آورد. این قابلیت، امکان اعمال دقیق‌تر ضوابط اجرایی را فراهم می‌کند.
محدودیت نرم افزار SAFE در اختلاف تراز پی
نرم‌افزار SAFE به‌طور پیش فرض، کل سطح پی را در یک تراز افقی یکنواخت مدل می‌کند. بنابراین، در شرایطی که فونداسیون دارای اختلاف تراز باشد (مثلاً کف چاله آسانسور پایین‌تر از سطح پی اصلی باشد)، این ویژگی نرم‌افزار یک محدودیت محسوب میشود.
به همین دلیل، در چنین مواردی دو راهکار قابل قبول وجود دارد:
- فرض پی یکنواخت: اگر ابعاد چاله آسانسور کوچک باشد، می‌توان آن را با پی اصلی یکنواخت فرض کرده و کل فونداسیون را در یک تراز مدل و طراحی کرد. این روش برای بسیاری از پروژه‌های متداول مناسب است.
- مدلسازی مجزای چاله: در مواردی که چاله آسانسور ابعاد بزرگ‌تری دارد و عملکرد آن نسبت به پی اصلی متفاوت است، می‌توان آن را به صورت یک پی مجزا مدل کرده و طراحی جداگانه‌ای برای آن انجام داد. این روش دقت بیشتری در تحلیل رفتار سازه‌ای فراهم می‌کند.
اطلاعات ورودی و خروجی مورد نیاز برای طراحی سیستم آسانسور
طراحی یک سیستم آسانسور کارآمد و ایمن نیازمند دریافت اطلاعات دقیق از ساختمان و تحلیل نیازهای ترافیکی آن است. این اطلاعات در دو دسته‌ی اصلی تقسیم می‌شوند:
- ورودی‌های طراحی
- خروجی‌های طراحی
مقادیر ورودی سیستم آسانسور
برای تحلیل دقیق و طراحی بهینه، لازم است موارد زیر به عنوان ورودی در اختیار مهندس طراح قرار گیرد:
- نوع ساختمان: نوع کاربری ساختمان (مسکونی، تجاری، بیمارستانی، آموزشی، اداری، مهد کودک، خانه سالمندان و …) نقش کلیدی در تعیین الگوی رفت و آمد و ظرفیت موردنیاز دارد.
- تعداد کل طبقات: شامل تمام طبقات ساختمان اعم از زیرزمین، همکف و طبقات بالایی.
- تعداد طبقات دارای جمعیت: طبقات قابل دسترس برای کاربران (به ویژه در ساختمان‌های دارای طبقات فنی، انباری یا پارکینگ بدون تردد انسانی ثابت).
- اطلاعات واحدها یا کاربری طبقات:
- در ساختمان‌های غیرمسکونی: تعداد اتاق‌ها در هر واحد و تعداد واحدهای هر طبقه
- در ساختمان‌های مسکونی: مساحت مفید هر طبقه برای برآورد تراکم جمعیت
- جمعیت هر طبقه: تعداد ساکنین یا کاربران معمول در هر طبقه برای تعیین نیاز ترافیکی.
- کل تراول (Travel): مسافت عمودی بین پایین‌ترین و بالاترین توقف آسانسور (یعنی طول مسیر حرکتی کابین).
- ارتفاع طبقات: معمولا به صورت ارتفاع آزاد هر طبقه در نظر گرفته میشود و در محاسبه زمان حرکت مؤثر است.
- وضعیت خاص ساختمان: در صورت وجود کاربران خاص مانند سالمندان، معلولین، کودکان یا تجهیزات پزشکی، لازم است در طراحی ملاحظات خاصی لحاظ شود.
پارامترهای کلیدی در محاسبه زمان یک سفر کامل آسانسور
برای تخمین زمان رفت و برگشت آسانسور و طراحی تعداد مناسب آسانسورها، موارد زیر باید در نظر گرفته شوند:
- زمان سوار شدن مسافران به کابین
- زمان پیاده شدن مسافران از کابین
- زمان‌های پرش بین طبقات (Skip Stops)
این مقادیر بر اساس الگوریتم کنترل آسانسور تعیین میشود و در کاهش زمان سفر تأثیرگذار است.
خروجی های طراحی سیستم آسانسور
پس از تحلیل اطلاعات ورودی و انجام محاسبات، نتایج زیر به عنوان خروجی طراحی ارائه می‌شوند:
- تعداد آسانسور مورد نیاز
- ظرفیت کابین (بر حسب نفر یا کیلوگرم)
- سرعت حرکت آسانسور (بر حسب متر بر ثانیه)
- نوع سیستم کنترل:
- کنترل گروهی (Group Control): مناسب برای ساختمان‌های پرتردد
- کنترل مجزا: برای ساختمان‌های کم تردد یا کوچک
مراحل طراحی آسانسور بر اساس استاندارد EN81
طراحی آسانسور در شرکت الماس آسانسور فرآیندی سه مرحله‌ای است که پس از تحلیل ترافیکی و بررسی محدودیت‌های فنی و ابعادی، بر پایه استانداردهای معتبر از جمله EN81 و توصیه‌های ISO صورت می‌گیرد. اطلاعات اولیه طراحی از طریق بازدید میدانی، بررسی نقشه‌ها و مشاوره با کارفرما تهیه میشود.
فرآیند طراحی آسانسور در الماس آسانسور به سه فاز اصلی تقسیم میشود:
- طراحی ابعاد و اندازه‌ها
- تعیین مشخصات فنی قطعات
- تهیه نقشه‌های اجرایی نصب و راه‌اندازی
فاز اول: طراحی ابعاد و اندازه ها
در این مرحله، پس از تعیین تعداد، ظرفیت و سرعت آسانسور بر اساس تحلیل ترافیکی و محدودیت‌های سازه‌ای، مناسب‌ترین ابعاد ممکن بر اساس جداول استاندارد EN81 انتخاب می‌گردد. این ابعاد معمولا برای آسانسورهای استاندارد طراحی شده‌اند و در شرایط خاص مانند:
- آسانسورهای گرد
- آسانسورهای شیشه‌ای (پانوراما)
- آسانسورهای صنعتی
باید متناسب با شرایط پروژه و با رعایت الزامات حداقلی استانداردها تعیین شوند.
خروجی‌های این فاز عبارتند از:
- تعیین ابعاد چاه آسانسور (عرض، عمق، ته چاه (Pit)، اورهد، طول تراول)
- تعیین ابعاد و موقعیت موتورخانه (طول، عرض، ارتفاع، بالا یا پایین چاه)
- تعیین ابعاد کابین (با توجه به نوع درب: یک‌طرفه یا دوطرفه)
- انتخاب نوع درب و جهت بازشو (چدنی، سربی و …)
- تعیین نوع و ابعاد وزنه تعادل (چدنی، سربی و …)
- تعیین محل قرارگیری وزنه تعادل (پشت یا کنار کابین)
فاز دوم: تعیین مشخصات فنی قطعات
در این مرحله، پس از تثبیت ابعاد سازه‌ای، نوبت به انتخاب دقیق تجهیزات و اجزای فنی می‌رسد. ابعاد چاهک، کابین، درب‌ها و سایر عناصر فیزیکی، تأثیر مستقیم بر انتخاب مشخصات قطعات دارند.
عوامل کلیدی در انتخاب تجهیزات:
- انطباق با استاندارد EN81
- سرعت نامی آسانسور
- ظرفیت حمل
- طول تراول (مسیر حرکت عمودی)
- ابعاد چاهک، کابین، موتورخانه و درب‌ها
- نوع کاربری (مسکونی، بیمارستانی، تجاری و …)
- شرایط محیطی محل نصب آسانسور
- کیفیت و نوع حرکت آسانسور (نرم، بدون شوک، دقت توقف و …)
فاز سوم: تهیه نقشه های اجرایی نصب و راه اندازی
این مرحله شامل آماده سازی نقشه‌های دقیق اجرایی جهت نصب تجهیزات و اجرای تاسیسات موردنیاز آسانسور است. نقشه‌ها باید هماهنگ با وضعیت سازه، تجهیزات انتخابی و مراحل اجرای پروژه باشند.
موارد مشخص‌شده در این فاز:
- طراحی اسکلت فلزی (آهن‌کشی) چاه برای دیوارهای آجری (شامل محل نصب براکت‌های ریل)
- طراحی پلیت‌گذاری در چاه‌های بتنی (برای نصب براکت ریل)
- جانمایی تجهیزات آسانسور در چاه
- تعیین محل دقیق سوراخ‌های سکوی موتورخانه
- طراحی بتن‌ریزی کف چاه و محل نصب بافرها
- آماده‌سازی جای نصب درب‌ها در طبقات
- محاسبه نیروهای وارد بر سازه اصلی چاه
- نقشه اجرایی موتورخانه شامل:
- قلاب سقف
- تهویه موتورخانه و چاهک
- موقعیت درب ورودی
- جانمایی تابلو برق سه‌فاز
- نقشه‌های کنترلی شامل:
- سیم‌کشی چاه و موتورخانه
- مدارهای فرمان
- دستورالعمل‌های کابل‌کشی و آماده‌سازی تابلو برق برای کارفرما
- انجام بازرسی نهایی فنی و تحویل تجهیزات به کارفرما
این روند سه مرحله‌ای، باعث انجام طراحی اصولی و ایمن آسانسور مطابق با استانداردهای روز اروپا خواهد شد و از بروز مشکلات اجرایی در مراحل نصب و بهره برداری جلوگیری می‌کند.
مراحل طراحی و ساخت آسانسور از آماده سازی چاهک تا بتن ریزی سقف
طراحی و اجرای اصولی آسانسور نیازمند رعایت مراحلی مشخص و استاندارد است. بی توجهی به این مراحل می‌تواند منجر به صرف هزینه‌های بیشتر، تاخیر در نصب یا بروز مشکلات فنی در آینده شود.
اجرای دقیق مراحل طراحی و ساخت چاهک آسانسور، یکی از ارکان اصلی ایمنی، دوام و عملکرد صحیح آسانسور در ساختمان است. با همکاری مهندسین سازه و تیم فروش و نصب آسانسور، می‌توان پروژه‌ای بی‌نقص و بدون اتلاف زمان و هزینه اجرا نمود.
توجه داشته باشید که در تمامی مراحل نصب آسانسور، رعایت ایمنی در محل پرتگاه‌های طبقات الزامی است. باید از حفاظ‌های ایمنی و نصب تابلوهای هشدار استفاده شود تا از بروز حادثه جلوگیری شود.
در ادامه به صورت گام به گام مراحل اجرای آسانسور از آماده سازی چاهک تا بتن ریزی سقف را توضیح می‌دهیم.
مرحله اول: آماده سازی کف چاهک آسانسور
برای اجرای اصولی آسانسور، کف چاهک باید شرایط خاصی داشته باشد:
- ارتفاع مناسب: فاصله کف چاله تا سطح کف سازی اولین توقف باید حداقل ۱۹۰ سانتی‌متر باشد.
- بتن‌ریزی کف چاهک: شامل ۱۰ سانتی‌متر بتن مگر و ۳۰ سانتی‌متر بتن مسلح (آرماتوربندی شده). بعد از این بتن‌ریزی، ارتفاع باقی مانده نباید کمتر از ۱۵۰ سانتی‌متر باشد.
- سکوهای ضربه‌گیر: در محل زیر کابین و قاب وزنه تعادل، باید طبق نقشه فونداسیون پیش‌بینی و اجرا شوند.
نکته مهمی که باید در نظر داشت این است که در همین مرحله باید پیش بینی چاه ارت انجام شود. اگر چاه ارت از قبل طراحی نشده باشد، می‌توان در نزدیکی چاهک آسانسور، چاهی به عمق حداقل ۳.۸ متر حفر کرده و موادی مانند نمک، زغال، پتاسیم و سیم‌کشی مسی را مطابق دستورالعمل داخل آن قرار داد.
مرحله دوم: تهیه نقشه‌های اجرایی آسانسور
در پروژه‌های در حال ساخت که هنوز دسترسی کامل به ابعاد چاهک وجود ندارد، تهیه نقشه‌های زیر الزامی است:
- پلان تیپ طبقات شامل پارکینگ، زیر زمین، همکف و سایر طبقات در محل نصب آسانسور
- مقطع از چاهک از کف چاله تا زیر سقف موتورخانه
- پلان پشت بام در محدوده چاه آسانسور برای بررسی تجهیزات موجود
مرحله سوم: بتن ریزی کف چاهک
پس از تأیید نقشه‌ها، عملیات بتن‌ریزی کف چاهک مطابق زیر انجام میشود:
- ۱۰ سانتی‌متر بتن مگر
- ۳۰ سانتی‌متر بتن مسلح به همراه آرماتوربندی طبق نقشه سازه
مرحله چهارم: عملیات آهن کشی (سازه فلزی) داخل چاهک
آهن‌کشی شامل ایجاد سازه‌ای فلزی در داخل چاهک جهت نصب براکت‌های ریل کابین و وزنه تعادل است. مراحل اصلی این بخش عبارتند از:
- تهیه نقشه اجرایی آهن‌کشی
- لیست آهن آلات مورد نیاز
- نصب داربست برای اجرای ایمن
- اجرای آهن‌کشی زیر نظر نماینده فنی شرکت آسانسوری
- اجرای ضد زنگ بر روی قطعات پس از تأیید عملیات
مرحله پنجم: دیوارکشی اطراف چاهک
در صورت انجام نشدن دیوارکشی قبل از آهن‌کشی، در این مرحله باید اجرا شود. سه طرف چاهک (راست، روبرو، چپ) باید از کف اولین توقف تا سقف موتورخانه دیوارکشی شوند.
روش‌های قابل استفاده:
- ورق‌کشی با پانل فلزی یا گچی
- رابیتس‌کاری و اندود سیمانی یا گچ
- آجرچینی سنتی
نکات مهم:
- داخل چاهک باید اندودکاری شود.
- برای جلوگیری از تخریب بعدی، محل نصب براکت‌ها روی کلاف‌های افقی باید فضای خالی داشته باشد.
- روشنایی داخل چاهک نیز در این مرحله اجرا میشود.
مرحله ششم: ساخت موتورخانه آسانسور
موتورخانه باید بر اساس نقشه شرکت آسانسوری ساخته شود و شرایط زیر را داشته باشد:
- ارتفاع حداقل ۶ متر از آخرین توقف تا سقف موتورخانه
- درب با عرض حداقل ۸۰ سانتی‌متر
- پنجره جهت تهویه طبیعی
- نصب هواکش با حداقل قدرت 250 CFM
- قلاب سقفی با ظرفیت حداقل ۲ تن
- کنترل دمای محیط بین ۵ تا ۴۰ درجه سانتی‌گراد
- نصب کپسول آتش‌نشانی
- نصب تابلو برق سه‌فاز و کابل‌کشی برق از کنتور
- نصب دریچه دسترسی در سقف (در صورت وجود دو آسانسور کنار هم)
مرحله هفتم: دورچینی درب طبقات
پس از نصب ریل‌ها و درب‌ها، باید اطراف آنها دیوارکشی شود:
- دورچینی با آجر، بلوک یا پوشش فلزی
- پوشش باید هم سطح با لبه داخلی چهارچوب درب باشد و وارد چاهک نشود
مرحله هشتم: کابل کشی و نصب تابلو برق سه فاز
کابل‌کشی اصولی برق و نصب تابلو سه‌فاز از الزامات مهم پروژه است:
- کابل 5×16 برای آسانسورهای ۸ و ۱۳ نفره
- کابل 5×10 برای آسانسورهای ۴ و ۶ نفره
تجهیزات تابلو برق:
- سه فیوز ۲۵ آمپر (۴ و ۶ نفره) یا ۵۰ آمپر (۸ و ۱۳ نفره)
- کلید گردان ۶۳ آمپر
- سه چراغ سیگنال
- پریز و فیوز مینیاتوری برای روشنایی چاهک، موتورخانه و فن
- ترموستات تنظیم دما برای کنترل تهویه موتورخانه
مرحله نهم: بتن ریزی سقف چاهک
در پایان، بعد از تأیید نهایی نصب درب و ریل، بتن ریزی سقف چاهک انجام میشود. این مرحله شامل قالب‌بندی، آرماتوربندی و بتن ریزی مطابق با نقشه‌های اجرایی است. زمان لازم برای گیرش بتن حدود ۱۵ روز است.
نیروی دینامیکی وارده به سقف بتن ریزی شده به شرح زیر است:
| ظرفیت آسانسور | نیروی وارده تقریبی |
| ۴ نفره | ۳۰۰۰ کیلوگرم |
| ۶ نفره | ۳۲۰۰ کیلوگرم |
| ۸ نفره | ۳۸۵۰ کیلوگرم |
| ۱۵ نفره | ۶۲۰۰ کیلوگرم |
پارامترهای فنی آسانسور: هر آنچه باید بدانید
در هنگام طراحی، انتخاب یا نصب آسانسور، آشنایی با پارامترهای فنی و اجزای اصلی آن اهمیت زیادی دارد. این پارامترها نه تنها بر عملکرد آسانسور تأثیر می‌گذارند، بلکه در ایمنی، ظرفیت، طول عمر و بهره‌وری سیستم نقش کلیدی ایفا می‌کنند.
پارامترهای اصلی آسانسور
نخست باید بدانید که در محاسبه ظرفیت آسانسور، وزن هر مسافر به صورت استاندارد ۷۵ کیلوگرم در نظر گرفته میشود. بنابراین، یک آسانسور با ظرفیت 6 نفر در واقع قابلیت حمل ۴۵۰ کیلوگرم را دارد (6 × 75 = 450).
پارامترهای اصلی فنی آسانسور شامل موارد زیر هستند:
- ارتفاع مسیر حرکت کابین: مشخص می‌کند کابین آسانسور باید چه مسافتی را طی کند، از چاهک تا آخرین توقف.
- تعداد و محل توقف‌ها: نشان‌دهنده تعداد طبقات و نحوه توزیع ایستگاه‌ها در ساختمان.
- ابعاد چاه، کابین و موتورخانه: این ابعاد باید با ظرفیت مورد انتظار و نوع آسانسور هماهنگ باشند.
- ولتاژ برق اصلی و فاکتور بار: بررسی نوع تغذیه برقی آسانسور (تک‌فاز یا سه‌فاز) و میزان توان مصرفی.
- تعداد استارت در ساعت: مشخص می‌کند آسانسور چه تعداد شروع به کار در یک ساعت دارد و بر طراحی سیستم کنترلی مؤثر است.
- نوع سیستم کنترل: شامل سیستم‌های معمولی یا هوشمند با قابلیت فراخوان هوشمند، مدیریت ترافیک و اولویت‌بندی توقف‌ها.
- سیستم درب‌ها و نوع کنترل ورود و خروج: درب‌های اتوماتیک یا نیمه‌اتوماتیک و سیستم باز و بسته شدن آنها.
- تعداد آسانسورها در ساختمان: بسته به جمعیت و حجم تردد، ممکن است چند دستگاه آسانسور به صورت هماهنگ استفاده شوند.
- شرایط محیطی کارکرد: دمای محیط، گرد و غبار، رطوبت و شرایط نصب تأثیر مستقیم بر طراحی دارند.
اجزای اصلی آسانسورهای الکتریکی
در آسانسورهای الکتریکی، اجزای مختلفی در کنار هم کار می‌کنند تا عملکردی ایمن و روان ایجاد شود. این اجزا به شرح زیر هستند:
- سیستم تعلیق (آویز کابین)
برای معلق نگه داشتن کابین و وزنه تعادل، از سیم بکسل‌های فولادی یا در موارد خاص زنجیر استفاده میشود.
- سیستم رانش (محرک)
شامل بخش‌هایی است که نیروی محرکه لازم را برای حرکت آسانسور فراهم می‌کنند:
- موتور الکتریکی (سه‌فاز)
- گیربکس یا درایو بدون گیربکس (Gearless)
- ترمز مکانیکی
- فلکه کششی یا چرخ زنجیری
- شاسی ماشین، کوپلینگ‌ها، محورها و یاتاقان‌ها
نکته: برای سرعت‌های بیش از ۲.۵ متر بر ثانیه معمولا از موتورهای بدون گیربکس استفاده میشود، در حالی که برای سرعت‌های پایین‌تر، گیربکس‌های حلزونی متداول هستند.
- کابین آسانسور
کابین محلی برای حمل مسافر یا بار است و شامل:
- یوک (قاب فلزی اتصال کابین به سیم بکسل)
- کف کابین (تحمل‌کننده وزن بار و مسافر)
- بدنه کابین (محیط اطراف کابین)
- وزنه تعادل
این وزنه وظیفه متعادل‌سازی وزن کابین را دارد و موجب صرفه‌جویی در مصرف انرژی و کاهش بار موتور میشود. به طور معمول، وزنه تعادل شامل وزن کابین به اضافه بخشی از ظرفیت اسمی است.
- چاه آسانسور (Hoistway)
چاه آسانسور فضای عمودی بسته‌ای است که کابین و وزنه تعادل در آن حرکت می‌کنند. این فضا شامل:
- ریل‌های راهنما
- درب‌های طبقات
- ضربه‌گیر در کف چاه
- سنسورها و تجهیزات ایمنی
- سیستم ایمنی آسانسور
برای جلوگیری از سقوط یا افزایش غیرمجاز سرعت، سیستم ایمنی شامل گاورنر و ترمز اضطراری استفاده میشود. گاورنر، سرعت کابین را در جهت پایین مانیتور کرده و در صورت بروز خطر، سیستم توقف را فعال می‌کند.
- ضربه‌گیرها
در کف چاهک نصب می‌شوند تا در صورت بروز حادثه یا عبور کابین از حدود مجاز، انرژی جنبشی آن را جذب کنند. انواع آن عبارتند از:
- فنری
- پلی‌اورتان
- نوع روغنی (برای سرعت‌های بالا)
- تجهیزات الکتریکی
شامل روشنایی، سیستم هشدار، سنسورها، تابلو برق و سیستم‌های حفاظتی در برابر اتصال کوتاه، نوسانات برق و…
- سیستم کنترل آسانسور
این سیستم مغز متفکر آسانسور است و شامل تابلو فرمان، سیستم‌های برنامه‌ریزی حرکت، مدیریت درب‌ها و پاسخگویی به فراخوان‌ها می‌باشد. در سیستم‌های مدرن، کنترل‌کننده‌ها با اینورتر کار می‌کنند تا حرکت کابین نرم، بی‌صدا و با صرفه‌جویی در انرژی انجام شود.
مقررات ایمنی ترمز آسانسور
ترمز یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های ایمنی آسانسور است. در صورت قطع برق یا اختلال در سیستم فرمان، ترمز باید بلافاصله عمل کند. استانداردهای ایمنی این بخش به‌صورت زیر است:
الف) مشخصات عملکردی ترمز
ترمز سیستم آسانسورها از نوع الکترومغناطیسی اصطکاکی است.
- باید توسط نیروی فنر یا وزن عمل کند و با قطع برق فوراً وارد عمل شود.
- با فشار دائمی یک نفر به صورت دستی نیز باید قابلیت باز شدن داشته باشد.
- باید دارای حداقل دو کفشک با لنت‌های نسوز باشد.
- استفاده از ترمز نواری به‌طور کامل ممنوع است.
- ترمز باید بتواند کابین با ۱۲۵٪ بار نامی را متوقف و ثابت نگه دارد.
ب) الزامات سیستم محرکه و ترمز
- هر آسانسور باید سیستم محرکه اختصاصی داشته باشد.
- سیستم‌های مجاز برای حرکت آسانسور:
- سیستم اصطکاکی (Traction): متداول‌ترین نوع با سیم‌بکسل و وزنه تعادل
- سیستم مثبت (Positiv Drive): فقط برای سرعت‌های زیر ۰.۶۳ m/s مجاز است
- ترمز باید بدون تاخیر پس از قطع فرمان عمل کند (استفاده از دیود یا خازن برای تأخیر ممنوع است).
- حفاظت فیزیکی اجزای گردنده (چرخ دنده‌ها، زنجیرها،…) الزامی است.
- تمامی اجزای گردنده با سطح صاف باید به رنگ زرد مشخص شوند.
- وجود چرخ طیار یا ابزار مشابه برای حرکت اضطراری کابین تا سر طبقه الزامی است.
سیستم تعلیق کابین و مکانیزم تعادل در آسانسور
در آسانسورهای کششی، کابین و وزنه‌های تعادل توسط سیم بکسل‌های فولادی معلق نگه داشته می‌شوند. این سیم‌بکسل‌ها به قسمت بالای یوک کابین متصل شده و از روی فلکه کشش عبور می‌کنند.
برای حفظ ایمنی و عملکرد صحیح، یک مکانیزم خودکار تنظیم کشش سیم بکسل باید حداقل در یکی از دو انتهای مسیر وجود داشته باشد. این مکانیزم معمولا شامل یک سوکت گوه‌ای همراه با فنر مارپیچ فولادی، ضربه‌گیر لاستیکی و کابل‌شو می‌باشد که به طور مستقل وظیفه تنظیم کشش و جذب ضربه را بر عهده دارد.
نقش وزنه تعادل
وزنه تعادل در آسانسورهای کششی و زنجیری برای ایجاد تعادل بین وزن کابین و درصدی از وزن بار داخل کابین به کار می‌رود. این درصد معمولا بین 45 تا 50 درصد وزن نامی کل سیستم است.
جهت ایمنی بیشتر، وزنه‌های تعادل باید به‌گونه‌ای مهار شوند که در اثر ضربه یا شکستگی، از قاب خود خارج نشوند. همچنین وجود حفاظ‌های فلزی روی قاب وزنه الزامی است تا از خروج احتمالی وزنه‌ها در صورت شکست کفشک‌ها جلوگیری شود.
هدایت کابین و وزنه تعادل با ریل راهنما
ریل‌های راهنما نقش اساسی در ایمنی و عملکرد نرم آسانسور دارند. کاربرد و وظایف ریل راهنما عبارتند از:
- هدایت دقیق حرکت عمودی کابین و وزنه تعادل
- کاهش نوسانات افقی ناشی از نیروهای جانبی یا بار نا‌متعادل
- جلوگیری از انحراف کابین هنگام فعال شدن سیستم ایمنی (پاراشوت)
ویژگی های فنی ریل راهنما
- کابین و وزنه تعادل باید هر یک حداقل دو ریل راهنمای فولادی سخت داشته باشند.
- این ریل‌ها باید از فولادی با تنش کششی بین 370 تا 520 نیوتن بر میلی‌متر مربع ساخته شده باشند.
- اتصال ریل‌ها به براکت و سازه ساختمان باید به‌گونه‌ای باشد که تغییرات ناشی از نشست ساختمان یا انقباض بتن به راحتی قابل جبران باشد.
- استفاده از جوش برای اتصال ریل‌ها به هم یا به سازه ساختمان ممنوع است.
کفشک های راهنما در آسانسور
کابین و وزنه تعادل از طریق کفشک‌های راهنما روی ریل‌ها حرکت می‌کنند. این کفشک‌ها به بالا و پایین شاسی آسانسور متصل هستند و در دو نوع اصلی زیر ساخته می‌شوند:
- کفشک‌های لغزشی (Sliding Guides)
- مناسب برای آسانسورهایی با سرعت کم تا متوسط (حداکثر حدود ۲ متر بر ثانیه).
- به علت اصطکاک بالا، نیاز به روغن‌کاری منظم دارند.
- معمولا از روغن‌های سنگین یا گریس و سیستم‌های روغن‌کاری خودکار استفاده میشود.
- کفشک‌های غلطکی (Roller Guides)
- مناسب برای آسانسورهای سرعت بالا و حتی اقتصادی برای آسانسورهای با سرعت متوسط.
- موجب نرمی حرکت، کاهش اصطکاک و صرفه‌جویی در انرژی می‌شوند.
گاورنر سرعت غیرمجاز (Overspeed Governor)
گاورنر در موتورخانه نصب میشود و شامل یک سیم بکسل مخصوص است که از فلکه گاورنر عبور کرده و تا ته چاهک آسانسور امتداد یافته، سپس دوباره به فلکه گاورنر بازمی‌گردد و یک حلقه بسته را تشکیل می‌دهد.
هنگامی که کابین بیش از سرعت مجاز حرکت کند:
- گاورنر سیم بکسل را قفل می‌کند.
- کابین به حرکت خود ادامه می‌دهد و باعث کشیده شدن سیم گاورنر میشود.
- این کشیدگی، سیستم ایمنی (پاراشوت) را فعال می‌کند و کابین متوقف میشود.
طبق استاندارد EN 81، گاورنر باید در سرعتی معادل حداقل 115٪ از سرعت اسمی آسانسور فعال شود.
الزامات گاورنر
- باید بر اساس سرعت نامی آسانسور تنظیم شود.
- دارای سوییچ الکتریکی باشد تا در زمان فعال شدن، مدار کنترل را قطع کند.
- سیم بکسل گاورنر: حداقل قطر ۶ میلی‌متر، دارای ضریب اطمینان ۸ و انعطاف‌پذیری بالایی داشته باشد.
سیستم ایمنی یا پاراشوت آسانسور
سیستم ایمنی یا پاراشوت، مکانیزمی است که در صورت افزایش غیرمجاز سرعت کابین به سمت پایین، وارد عمل شده و با درگیر شدن با ریل‌ها، حرکت کابین را متوقف می‌کند.
ویژگی‌های سیستم ایمنی:
- در پایین‌ترین قسمت یوک کابین نصب میشود.
- باید به‌طور هم‌زمان روی هر دو ریل عمل کند.
- نباید انحراف کابین از حالت افقی بیش از 5٪ باشد.
- اگر سرعت اسمی آسانسور کمتر از 1 متر بر ثانیه باشد، پاراشوت وزنه تعادل نیز می‌تواند وارد عمل شود.
برای ایمنی بیشتر، بر روی گاورنر، یک سوئیچ نصب میشود که در صورت افزایش سرعت بیش از حد، پیش از درگیر شدن پاراشوت، برق سیستم را قطع کرده و فرمان توقف اضطراری می‌دهد که به آن سوئیچ محدودکننده سرعت می‌گویند.
پاراشوت‌ها بر اساس نحوه عملکرد، به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:
- پاراشوت لحظه‌ای (Instantaneous)
- در این نوع، فشار بسیار سریعی به ریل‌های راهنما وارد میشود و توقف در زمان و مسافت بسیار کوتاهی اتفاق می‌افتد.
- مناسب برای آسانسورهای با سرعت کم (زیر 1 متر بر ثانیه).
- فاقد سیستم انعطاف‌پذیر برای کنترل شتاب منفی.
- پاراشوت تدریجی (Progressive)
- توقف نرم‌تر و با نیروی کندشوندگی یکنواخت‌تری انجام میشود.
- مناسب برای آسانسورهای با سرعت بالاتر از 1 متر بر ثانیه.
- زمان و مسافت توقف با توجه به جرم و سرعت کابین متغیر است.
ضربه گیرهای آسانسور
ضربه‌گیرها در انتهای چاه آسانسور و در مسیر حرکتی کابین و وزنه تعادل قرار می‌گیرند تا در مواقع اضطراری مانند عملکرد ناقص سیستم ایمنی، از برخورد شدید آسانسور و خسارت جلوگیری کنند.
ضربه گیرهای آسانسور در پایین‌ترین نقطه چاهک و بر روی ستون یا سکویی به ارتفاع حداقل ۵۰ سانتی‌متر نصب می‌شوند.
انواع ضربه‌گیرها
- ضربه‌گیر جمع‌کننده انرژی (Accumulation Type)
- معمولاً از پلی‌اورتان یا فنر ساخته می‌شوند.
- برای سرعت‌های اسمی پایین (تا 1 یا 1.6 متر بر ثانیه) استفاده می‌شوند.
- دارای حرکت برگشتی یا بدون آن.
- ضربه‌گیر مستهلک‌کننده انرژی (Dissipation Type)
- عمدتاً از نوع روغنی (هیدرولیکی) هستند.
- مستقل از سرعت اسمی آسانسور قابل استفاده‌اند.
- بازدارندگی ثابت‌تری نسبت به ضربه‌گیرهای فنری دارند.
ضربه‌گیرهای پلی‌اورتان و فنری بیشتر برای سرعت‌های پایین رایج‌اند، درحالی‌که ضربه‌گیرهای روغنی گزینه استاندارد برای آسانسورهای مدرن با سرعت‌های بالاتر به شمار می‌روند.
الزامات ایمنی سیم بکسل‌ها
رعایت مقررات ایمنی در انتخاب و نصب سیم بکسل‌ها ضروری است، چرا که این قطعه‌ها مسئول تعلیق و نگهداری کابین و وزنه تعادل هستند.
مهم‌ترین استانداردهای سیم بکسل عبارتند از:
- جنس: از فولاد مخصوص آسانسور ساخته شده باشند.
- تعداد: حداقل ۲ رشته و با قطر حداقل ۸ میلی‌متر.
- ضریب ایمنی: برای ۳ رشته یا بیشتر حداقل ۱۳ و برای ۲ رشته حداقل ۱۶
- نسبت قطر فلکه به قطر سیم بکسل: حداقل ۴۰ برابر.
- توزیع بار: باید به صورت یکنواخت روی تمام رشته‌ها باشد.
- فلکه‌ها: باید دارای شیار و مانع خروج سیم بکسل باشند.
کیفیت برتر، خدمات بهتر و قیمت مناسب تر با الماس آسانسور | سخن پایانی
در این مقاله به بررسی دقیق مراحل نصب، الزامات طراحی و نصب آسانسور، سیستم‌های ایمنی کابین آسانسور، انواع ضربه‌گیرها و مقررات مربوط به سیم بکسل‌ها و تجهیزات مکانیکی ایمنی پرداختیم. آنچه مسلم است این است که ایمنی آسانسور فقط به تجهیزات بستگی ندارد، بلکه به انتخاب درست شرکت مجری و تامین‌کننده مطمئن نیز وابسته است. در این مسیر، همکاری با مجموعه‌هایی که تجربه، تخصص، تجهیزات استاندارد و رویکرد حرفه‌ای دارند، اهمیت دوچندان پیدا می‌کند.
الماس آسانسور با بیش از دو دهه تجربه در طراحی، نصب و خدمات پس از فروش آسانسورهای مدرن، همواره با تکیه بر سه اصل مهم: کیفیت برتر، خدمات بهتر و قیمت مناسب‌تر، در کنار شما بوده است. اگر به دنبال یک آسانسور ایمن، استاندارد و مقرون به صرفه هستید، ما در الماس آسانسور با بهره‌گیری از دانش فنی روز، تیم متخصص و تجهیزات مورد تأیید استانداردهای بین‌المللی، انتخابی مطمئن برای شما خواهیم بود.
با الماس آسانسور، امنیت، آسایش و صرفه‌جویی واقعی را تجربه کنید.
